Văn hóa sử dụng mo cau

1. Quạt mo

Ngày nay, người ta thường quen với những căn phòng kín có máy điều hòa nhiệt độ. Bình dân hơn là những chiếc quạt máy quay tít. Nó thể hiện trình độ văn minh của quốc gia. Thế nhưng, tự rất lâu, văn hóa hòa hợp với tự nhiên của người Việt Nam đã tạo ra cảnh tượng quen thuộc thân yêu, với mái nhà tranh giữa vườn cây xanh hoặc cạnh ao nước; những trưa hè, người dân quê phe phẩy chiếc quạt mo. Làn gió mát nhẹ, nhịp quạt đều tay đưa con người vào giấc ngủ thật an nhiên.

Quạt mo được làm từ mo cau. Người ta thường chọn những tấm mo trắng, đẹp, dày đều và lớn nhất; ngâm vào hồ cạn hoặc lu nước sạch chừng  một ngày cho mềm ra. Sau đó để tấm mo trên nền nhà, đặt lên một tấm gỗ thẳng rồi kiếm vật nặng đè lên. Để qua 1 – 2 ngày. tấm mo khô lại thì thẳng ra. Xong cắt hình cái quạt, kiếm ít vải vụn màu đỏ may viền cho khỏi bung mép. Ghép thêm vài miếng tre nhỏ vào cán rồi cột lại. Thế là thành chiếc quạt mo thật đẹp, sử dụng 3-5 năm cũng không hư.

Mo cau được làm thành quạt

2. Cơm nắm mo cau

Mo cau dùng để gói cơm

Cơm nắm Việt Nam rất phong phú trong cách dùng vật liệu gói. Người Việt không khỏi tự hào với cơm gói lá sen, cơm nắm lá cọ… và không thể không nhắc đến cơm nắm mo cau.

Từ rất lâu, tiền nhân đã có sáng kiến với mo cau. Sau khi làm mềm, sạch tấm mo, cho vào đó một ít cơm nóng, cuốn tròn lại cho kín mép. Lấy hai cọng lạt tre cột chặt hai đầu rồi cứ vậy lăn đều, nhẹ tay cho tới khi cơm nhuyễn mịn thành khối. Xong rồi ràng thêm vài vòng lạt tre quanh thân mo nữa cho chắc, kín, tránh bụi bặm, ruồi nhặng nhưng vẫn tiếp xúc được với không khí.

Cơm gói mo cau luôn luôn dẻo mềm. Thường khi đi xa người ta còn gói theo một dúm muối vừng gói trong lá chuối tươi đã lau sạch. Mà hương vị của nó được Băng Sơn diễn tả: “Mùi vừng thơm lựng, thơm khắp xóm, vừa bùi vừa ngậy, ăn với cơm nắm nó hợp nhau như cau với trầu, như cốm với hồng, như dưa hành với bánh chưng, như cô dâu với chú rể”.

Ở Huế, một trong những món ăn đặc biệt có trong thực đơn của nhà hàng A Phủ nổi tiếng là món cơm bới. Người ta thường gói theo cơm bới để ăn trưa ở sở. Họ cũng nhúng nước mo cau để làm mềm, rồi bới cơm ra mo cau, dùng mo cau gói lại, tức ép cơm (nén cơm, người Bắc gọi là cơm nắm) để làm cơm nhuyễn sau đó cắt ra thành từng mảng vuông để ăn. Trong mo cơm bới, người ta còn bới theo cá kho hoặc muối sả, muối mè để ăn cho mặn miệng.

Là người Việt Nam, thiết nghĩ mỗi chúng ta nên thử dùng cơm bới với muối mè ít nhất một lần trong đời để “cảm” được hương vị quê hương!

Có người đã nhận xét: Bánh đúc riêu cua không thể bày trên bàn tiệc. Món nước vối không nên đựng vào cốc pha lê. Tương tự, cơm nắm dọc đường không cần bát đũa, chẳng cần khăn bàn. Nó giống như tình yêu, chứa đựng sự chân thành là tất yếu. Nó không cần hào nhoáng, cũng chẳng thích xa hoa. Nó là mảnh hồn chân chất của người Việt Nam chúng ta, người nào cũng mang trong người mình, qua ngàn đời nghèo khó lam lũ, nhưng cũng ngàn đời ân tình thủy chung…

3. Chổi tàu cau

Tàu dừa ngày xưa ít khi làm chổi vì nó đắc dụng vào việc khác: nhóm lửa, làm đuốc. Ngược lại bây giờ, người ta xài chổi tàu dừa, còn chổi tàu cau hầu như vắng bóng. Tuy nhiên, ta cũng nên biết về những cây chổi tàu cau mà đối với một số người, nó gắn liền với bao ký ức, tình cảm sâu sắc mộc mạc chân thành.

Để làm chổi tàu cau, trước hết tước lá cau khỏi tàu lá rồi lấy con dao bầu chuốc lấy gốc theo đàng gốc, ngọn theo đàng ngọn; trải trước thềm nhà cho nắng vàng ươm cứng từng cọng cau.

Thân tàu cau chẻ đôi, tề vừa kích cỡ làm thân chổi. Dây buộc là lạt dừa nước tước từ đọt cà bắp của đám lá dưới mé sông. Ngọn chổi có dáng cong cong thanh thoát, vừa đẹp vừa quét sạch, cầm quét êm tay, không xốc.

Bó xong chất lên giàn bếp hông khói cho đến ngày “xuất xưởng” – đem ra chợ bán – hoặc tự sử dụng.

Tàu cau dùng làm chổi

4. Những công dụng khác

Trong đời thường, tấm mo ngâm nước cho mềm là loại bao bì dân dã tiện dụng để gói mớ tôm, cá, thịt, rau.

Ngoài ra, người dân còn dùng mo cau để bới cơm, chằm làm cái gàu múc nước giếng, làm cái mo dùi cho chó ăn cơm, hay cắt ra làm cái nắp cài kín mấy hũ dưa, hũ mắm, chèn mái nhà để tạm thời tránh dột. Và thậm chí mo cau còn được dùng để làm các đôi dép, đôi guốc để đi.

5. Kéo mo cau

Nhắc đến mo cau mà không nói đến trò chơi “kéo mo cau”, thì chúng ta cảm thấy thiếu một cái gì đó rất gần gũi, quen thuộc, rất mộc mạc, chất phác với trẻ con miền quê. Kéo mo cau là một trò chơi vận động dành cho trẻ con, mô phỏng hành động kéo xe của các phu xe ở miền quê. (Khi mà phương tiện vận chuyển còn hạn chế. Người ta chủ yếu đi bộ, thậm chí đường xá cũng chưa có, chỉ là những đường mòn ven bờ ruộng hoặc bờ đê)… Trò chơi thể hiện khát vọng được di chuyển nhanh bằng một phương tiện khác với đôi chân.

Cùng với thả diều, đánh đáo, lội sông, chơi nhà chòi… kéo mo cau là trò chơi mang đậm hồn quê và gắn bó với trẻ em vùng nông thôn Việt Nam.

Kết: Từ vật mà ta cứ ngỡ là không có giá trị, là vô dụng thế nhưng bởi bàn tay và khối óc, người Việt Nam đã biến những vật tầm thường thành những thứ đắc dụng. Điều này thể hiện nổi bật tính linh hoạt sáng tạo của người dân Việt.

Trích Tập san Pháp Luân

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *